Fanka Tu i Tam - wędrówki z plecakiem i aparatem

Piechota pruska w czasie bitwy

Góry Sowie. Bitwa pod Burkatowem

Weekendowa inscenizacja w Burkatowie przypominająca bitwę z 21 lipca 1762 r. pomiędzy Austrią Habsburgów a Prusami Hohenzollernów w zmaganiach o panowanie nad Śląskiem. Słoneczna pogoda i widowiskowość walk żołnierzy w kolorowych mundurach zawsze zgromadzi pokaźną widownię.

Wojny śląskie

Trzy wojny (I. 1740-1742, II. 1744-1745, III. 1756-1763) między Austrią (i jej zmieniającymi się sojusznikami) a Prusami o panowanie nad Śląskiem, w wyniku których większość Śląska (plus ziemia kłodzka) znalazły się w granicach Prus, a wraz z nimi od 1871 roku w zjednoczonym Cesarstwie Niemieckim (zobacz: Najstarsza wieża Bismarcka, Jańska Góra).

Początek konfliktu

Wkroczenie w grudniu 1740 r. wojsk pruskich na Śląsk zapoczątkowało trwające wiele lat wojny, w które było zaangażowane szereg państw. Stało to się za sprawą nowego króla Prus Fryderyka II. Zagarnięcie Śląska należącego do monarchii habsburskiej było jego pierwszym celem na drodze umacniania i budowania potęgi państwa. Armia pruska była wówczas jedną z najsilniejszych w Europie i zorganizowana w oparciu o nowy system szkolenia i dowodzenia.

III wojna śląska i Góry Sowie

O bogactwie Śląska świadczy fakt, że dostarczał on 1/3 dochodów państwa pruskiego, więc dwukrotnie pokonana monarchia Habsburgów nie zamierzała zrezygnować z tej utraconej prowincji. Okres pokoju obie strony wykorzystywały do przygotowań do kolejnego starcia i do zawierania sojuszy. W przededniu III wojny śląskiej uformowały się dwie koalicje, z jednej strony Austria, Francja i Rosja, a z drugiej Prusy i Anglia. Rozpoczęta wojna zakończyła się dopiero po siedmiu latach 15 lutego 1763 r. podpisaniem pokoju na zamku w Hubertsburgu w Saksonii, tam Austria ostatecznie zrezygnowała ze Śląska. W tej wojnie Góry Sowie i jej przedgórza były teatrem konfliktu, wcześniej praktycznie były świadkiem przemarszów wojsk.

Wejście na festyn gminny w Burkatowie
Ogrodowe altany w sąsiedztwie świetlicy i boiska sportowego
Scena Przeglądu folklorystycznego „Nad Bystrzycą”
Liczna publiczność ogląda inscenizacje bitwy
Europa z ok. 1740 r. Kolor niebieski to Prusy i tereny zależne
Król Prus Fryderyk II Wielki
Maria Teresa Habsburg
Plan bitwy pod Burkatowem i Lutomią, lipiec 1762 r.
Jeszcze spokojne pole bitwy :-)
Obóz wojskowy w Burkatowie
Prezentacja wojsk przed bitwą
Prezentacja wojsk przed bitwą
Prezentacja wojsk przed bitwą
Prezentacja wojsk przed bitwą
Ogrom huku dział odczuwali wszyscy
Publiczność śledzi ruchy wojsk
Widok z linii formacji pruskich
Za mundurem panny sznurem
Formacja wojsk austriackich prowadzi strzał z broni ręcznej
Rycina. Fryderyk II podaje chustkę rannemu pod Burkatowem

Bitwa pod Burkatowem i Lutomią 21.07.1762 r.

Była jednym z ostatnich epizodów wojny siedmioletniej. Na początku 1762 r. obie koalicje były już wyczerpane przeciągającą się wojną. Dodatkowo po śmierci w styczniu 1762 r. cesarzowej Rosji Elżbiety Romanowej stosunek sił zdecydowanie zmienił się na niekorzyść Austrii. Nowy car Piotr III Romanow był wielbicielem Fryderyka II i wbrew interesom Rosji porzucił sojusz z Austrią. 5 maja 1762 r. zawarł układ pokojowy, oddał zajęte przez Rosjan Prusy Wschodnie i Pomorze, odesłał pruskich jeńców i obiecał przysłanie posiłkowego korpusu. 30 czerwca 1762 r. 20 tys. rosyjski korpus pod dowództwem generała Czernyszewa połączył się z armią Fryderyka II. Sprzymierzone wojska osiągnęły liczebność 80 tys. żołnierzy. Dodatkowo trudności finansowe Austrii spowodowały redukcję wojska. Armia austriacka pod dowództwem feldmarszałka Leopolda von Dauna liczyła 61 tys. żołnierzy. Sytuacja stała się korzystna do podjęcia przez Fryderyka II ofensywy (1 lipca). Głównym zamiarem króla Prus było opanowanie obsadzonej przez Austriaków twierdzy świdnickiej. Aby to zrealizować musiał wyprzeć wojska Dauna z umocnionych pozycji w Górach Sowich i przedgórza wałbrzyskiego. Gdy podjęte działania nie dawały spodziewanych efektów Fryderyk II postanowił wymusić odwrót przeciwnika poprzez atak na osłonę jej prawego skrzydła. Zdecydował przełamać pozycje austriackie w pobliżu wsi Bojanice – Lutomia i zaatakować armię austriacką od tyłu (ta była rozlokowana od wsi Podlesie koło Wałbrzycha po Złoty Las – 7 lipca). Wojsko planowane do głównego przełamania skrzydła otrzymało rozkaz skrytego, nocnego przemarszu. Wydano rozkazy przemarszu do pozycji wyjściowych, a początek natarcia wyznaczono na 21 lipca. 18 lipca generał Czernyszew otrzymał wiadomość o obaleniu cara Piotra III łącznie z rozkazem wycofania wojsk i przemarszu do Polski. Ostatecznie na prośbę Fryderyka II opóźnił odwrót o kilka dni i carski korpus pozostał w roli straszaka (nie brał udziału w bitwie). W nocy z 19 na 20 lipca po krótkiej walce wyparto Austriaków z Burkatowa, rozpoczęto budowę szańców, a w okolicach pałacu, gdzie bronili się Chorwaci, rozlokowano kilkadziesiąt armat i moździerzy – miały one wspomóc atak wojsk pod Lutomią. 20 lipca głównodowodzący armią austriacką zdaje sobie sprawę z zagrożenia i rozkazuje oddziałom spod Mieroszowa przemarsz pod Lutomię. Te wyczerpane przemarszem obozują na noc pod wsią Michałkowa (kilka kilometrów od wyznaczonego celu). Rankiem 21 lipca armia pruska rozpoczyna zmasowany ostrzał z wielu kierunków. Oddziały poderwane z Michałkowa stoczyły bój w okolicy góry Grzybina, ostatecznie broniący tego odcinka zostali zmuszeni do odwrotu. Toczono krwawe walki na szańcach i w zabudowaniach Lutomii Górnej. Oddziały generała Möllendorfa ostrzeliwując i atakując jeden z szańców, po ciężkich walkach, zdobywają go. Tam ustawiona własna artyleria razi umocnienia po zachodniej stronie Bystrzycy Górnej. Do ataku przystępują pruskie oddziały generała Knoblaucha i zdobywają i te stanowiska obrony Austriaków. Wyłom w umocnieniach wiele kosztował atakujących.

  • Prusacy utracili 26 oficerów i około 1.700 mężczyzn (8 oficerów i ponad 800 zabitych, 900 rannych lub zaginionych). Sam korpus generała Wieda, realizujący główne zadanie przełamania austriackich linii, stracił 25 oficerów i 1.568 mężczyzn.
  • Korpus gen. Brentano stracił 13 armat, 24 oficerów i 873 żołnierzy (148 zabitych, 362 rannych, reszta pojmana lub zaginiona). O'Kelly stracił 476 żołnierzy. Ogólnie Austriacy utracili około 1.400 ludzi (202 zabitych, 349 rannych, 236 zabitych, 559 zaginionych).

Wojska rosyjskie opuściły armię pruską dzień po bitwie i udały się do Polski. Generał Czernyszew został wynagrodzony 15 tys. dukatów oraz złotą szpadą ozdobioną diamentami.

Przegrana bitwa wymusiła odwrót Austriaków. 7 sierpnia 1762 r. Prusacy rozpoczęli oblężenie świdnickiej twierdzy. 16 sierpnia rozegrała się bitwa pod Dzierżoniowem / bitwa pod Rybakiem (jeden ze szczytów Wzgórz Gilowskich) – to wojska austriackie próbowały nieść odsiecz obleganej Świdnicy. To w tym okresie Fryderyk II przebywał w pieszyckim pałacu i pojawił się w Dzierżoniowie. Zmagania wojenne na sowiogórskim przedgórzu trwały do 9 października 1762 roku, wtedy to Prusacy ponownie i ostatecznie zdobyli Świdnicę.

Kroacka Studzienka

Swą nazwę zawdzięcza opisanym wydarzeniom. W okolicy Glinna stacjonowała armia austriacka, oddziały chorwackie gen. Brentano w tym miejscu poiły swoje konie. Inna wersja mówi o pobitych Chorwatach, którzy wycofując się gasili tu pragnienie. Źródło ujęte jest w kamienno-betonowe obramowanie na którym stoi nieregularny obelisk z owalnym medalionem z wykutą nazwą w języku polskim. Kroacka Studzienka była odwiedzana przez licznych turystów już w XIX w.

Pomniki

Dla upamiętnienia bitwy w okolicach wsi Lutomia wzniesiono kilka pomników, żaden nie zachował się do dnia dzisiejszego. Ostatni stojący na stokach góry Grzybina nad Lutomią (tzw. mieczowy kamień) został skradziony w 2004 r. Staraniem Sowiogórskiego Towarzystwa Historyczno-Krajoznawczego oraz dzięki wsparciu wielu osób udało się sfinansować wykonanie kopi pomnika, ustawiono go w oryginalnym miejscu we wrześniu 2015 roku.

Tags: Góry Sowie